Dr.Akın Savaş TOKLU
Deniz ve Sualtı Hekimliği A.D., Çapa-Istanbul

Çoğu kez insanlar günlük hayatın monotonluğundan kurtulmak için değişik uğraşlar ararlarken, yetenekli olduğunu sandıkları bir alanda faaliyet göstermeye başlarlar. Bazen boya ve fırçaya harcanan para boşa gitmez, ortaya güzel eserler çıkar. Bazen de harcanan bu para yetmez, enstrümanlar alınır evin sadece bir köşesini süslese bile. Bir grup insan da çeşitli spor dallarına ilgi duyar, yamaç paraşütünden uzak doğu sporlarına kadar. Bir kısım bu yeni uğraşları ile yetinirken, bir kısmındaki maymun iştahı hala yeni uğraşlar aratmaktadır insana mutluluk adına. Herhangi bir vesile ile sualtının eşsiz güzelliği ve büyüsü ile tanışan kişi ise, artık mutlu bir insandır, en azından sualtındayken.

Zaman zaman televizyonlarda yayınlanan sualtı belgeselleri, ya da sualtı görüntülerine yer verilmiş sinema filimleri, veyahutta tesadüfen elimize geçirdiğimiz bir maske ile sualtında gördüklerimiz, bir çoğumuzun sualtının güzellikleri ile tanışmasına vesile olmuştur. Artık yapılacak şey maske, şnorkel ve bir çift palet edinmektir. Çevresinde kendisine rehberlik edecek dalan insan bulunan kişiler şanslıdır. Bir dalış kulübünde eğitim alabilecek konumda olan kişi ise ayrıcalıklı bir avantaja sahiptir. Diğerlerinin ise paletlerin yüzmeyi zorlaştırmaktan ziyade kolaylaştırmaya yaradığını anlaması için zaman geçmesi gerekmektedir. Artık sıra nefeslerin yettiğince su altında zaman harcamaya gelmiştir. Kulak açma işlemi öğrenilene kadar kulağa kaçtığı zannedilen suyu çıkarmak amacıyla kağıt külahlar yakılır, çakıl taşları birbirine vurulur. Kimi gördüğü rengarenk sualtı canlılarını görüntüleyerek paylaşmak ister, kimi de zaman zaman karşısına çıkan levreği tuzda pişirerek rakı sofrasında paylaşmak ister. Bazıları da hızını alamaz sualtında karete yaparak, yatarak ve hatta hatta namaz kılarak ilgi çekmeyi başarır (kanımca kılınan namaz ancak sabah namazı olabilir, işlem gün ışığında yapıldığına göre herhelde kaza namazı idi). Bir zaman gelir ki sualtında geçen süre yetmez insana. Artık sualtında nefes almanın zamanı gelmiştir. Hemen günlerdir dikkatini çeken cadde üzerindeki dalış okuluna gidilir. Vakit ve nakit ayarlanır, artık serüvenin boyutu değişmiştir.

Son yıllarda özel dalış okulları ve amatör dalış kulüplerinin sayısının artmasıyla, nitelikli dalıcı yetiştiren kurum sayısının da artması sevindirici bir olaydır. SCUBA dalıcıları arasında dalış kazaları ve hastalıklarına giderek daha az rastlanması, verilen eğitim kalitesinin bir göstergesidir. Aynı zamanda dalıcı adaylarının uygun seçimi, yani dalış yapmasına sağlık yönünden engeli bulunan kişilerin tespit edilmesi, dalışa bağlı sağlık sorunlarının daha az görülmesine katkıda bulunmuştur. Bu gün eğitimleri sonunda SCSPF dalıcı brövesi veren dalış merkezleri, dalıcı adaylarından dalış yapmasına engel hali olmadığına dair hekim raporu istemektedir. Ticari ve askeri amaçlı dalıcılarda tıbbi standartlara uyum aranırken, sualtı fiziği ele alındığında sportif SCUBA dalıcılarının hariç tutulması mantık dışıdır. Kişinin öyle bir sağlık problemi olabilir ki; halterde, boksda, hatta maratonda olimpiyat rekorları kırabilir, fakat dalış esnasında basınçlı hava soluması hayatını tehtit edecek sonuçlar doğurabilir. Su altında karşılaşılacak bir sağlık problemi dalış arkadaşını da etkileyeceğinden, benim problemim beni ilgilendirir mantığı da yanlıştır.

Ancak bir astronotun uzayda tattabildiği ağırlıksız olmanın keyfi, yerçekimine adeta karşı koyulabilen mavi dünyanın huzuru, ancak dalıcıların uygun seçimi ve eğitimleri ile süreklilik gösterir. Sportif SCUBA dalıcılığı uygun yapıldığında çok emin bir spordur. Bazı yönleriyle ticari ve askeri amaçlı dalışlara karşın avantajları olmasının yanısıra dezavantajları da vardır;

Sportif dalıcı dalacağı zamanı, yeri ve su koşullarını kendi seçer. Su soğuk ya da bulanık ise, ya da bir üst solunum yolu enfeksiyonu söz konusu ise, herhangi bir baskıyla karşılaşmaksızın  dalıştan vaz geçebilir.

Sportif dalış genellikle kuvvetli bir egzersiz gerektirmez. Şüphesiz dalıcının fiziki kondüsyonu, beklenmedik akıntı ve acil olaylar gibi durumlarla başedebilecek düzeyde olmalıdır, fakat dalış zamanı ve yerini seçme imkanı bu gibi durumlarları minimuma indirir.

En zengin sualtı görüntüleri sığ derinliklerde söz konusudur. Genellikle sportif dalıcılara 20-30 metrelerdeki renkli yaşam yeterli olmaktadır. Bu daha derinlerde sık karşılaşılan sağlık problemleri açısından bir avantajdır, ancak en sık karşılaşılan ve tehlikeli olabilen akciğer, kulak ve sinüs barotravmalarının sığ sularda görüldüğü akıldan çıkarılmamalıdır.

Profesyonel ve askeri amaçlı dalıcıların sağlık kontrolleri konunun uzmanı tarafından yapılmaktadır. Ancak sportif dalıcılar için böyle bir zorunluluk yoktur. Durumun bilincinde olan dalıcı adayları ve eğitmenler de bu raporu konunun uzmanından talep etmektedir. Birinci grup da ilk rapordan sonra da periyodik sağlık kontrolleri zorunludur. Sportif dalıcılardan ise sadece konuya hassasiyet gösterenler tarafından bu kontroller yaptırlmaktadır. Özellikle dalışa bağlı bir sağlık probleminden sonra tekrar dalışa başlamak, bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Profesyonel ve askeri dalıcılar sıkı bir eğitim disiplini altındadırlar. Bu eğitimle kondüsyonları daima yerindedir. Ancak sportif dalıcıların kondüsyonları zaman zaman yetersiz kalabilmektedir. Askeri ve ticari amaçlı dalış yapılan yerlerde, genellikle tıbbi yardım ve basınç odası tedavisi imkanları mevcut iken, sportif dalışlar genellikle bu imkanlardan uzak bölgelerde yapılmaktadır.

Sportif dalışta yaş ve kondüsyonla ilgili bir kısıtlama yoktur. Yaşla birlikte birtakım rahatsızlıkların görülme sıklığı artmasına rağmen, 60 lı yaşlarda olmasına rağmen aktif biçimde dalışa devam eden genç balıkadamlar vardır.